Image Image Image Image Image Image Image Image Image Image

Çare Sizsiniz | December 14, 2017

Scroll to top

Top

4 Comments

Bölüm 6: Para nasıl yaratılıyor?

Bölüm 6: Para nasıl yaratılıyor?
Admin User
  • On Mart 18, 2016
  • http://caresizsiniz.org

Bölüm 6: Para nasıl yaratılıyor?
Prof. Dr. B. Gültekin Çetiner’in moderatörlüğündeki bu bölümde konuğumuz Dr. Sabri Öncü ile Bankacılık ile ilgili üç açıklamadan hangisinin doğru olduğu konuşulmaktadır.



Bankacılık Hakkında Üç Teoriden hangisi doğru?

Bankacılık hakkında 3 ayrı yaygın teoriden bahsetmemiz mümkün. Bunlar sırasıyla aşağıdaki gibidir;

1. Bankaların sadece finansal aracı kurumlar olduğu teorisi

money printingHalk arasında en yaygın olanıdır. Hatta sadece halk değil iktisat fakültelerini bitiren insanlar arasında bile doğru olduğu sanılan en yanlış teoridir. Bu teoride Bankalar sadece ve sadece finansal aracı kurumlar olup herhangi şekilde para yaratamazlar. Birilerinin kendilerine ödünç verdiği parayı başkalarına kredi olarak verirler. Bir nevi “Kendilerine verilen keki başkalarına ödünç verdilerse kendileri yiyemezler” mantığı. Bu teoriye göre bankalar birilerinden para ödünç alırlar. Sonra başkalarına faizle ödünç verirler. Kendileri ödünç verirken aldıkları faizin oranı başkalarından mevduat topladıklarından daha düşük olduğu için kazanırlar.

2. Kısmi Rezerv Sistemi (KRS) Teorisi: Bankaların yine finansal aracı kurum olduğu ancak bankacılık sistemi içerisinde kollektif olarak para yaratabildiği teorisi

İkinci teori Kısmi Rezerv Sistemi (KRS) olup bunda da bankalar finansal aracı kurumlardır. KRS teorisini 4 dakikalık bir sürede anlatmak için evde çocuklarla doğaçlama yaptığımız video Türkiye’de epeyce yayıldı. KRS’yi “Bankalar KRS’yle Nasıl Para Yaratıyorlar?” videosundan öğrenebilirsiniz. Birinci teori aksine KRS sisteminde bankalar kollektif şekilde ancak bankacılık sistemi içinde olmak kaydıyla yani kollektif şekilde bir arada para yaratabilirler. Bu teoride bankalar tek başına para yaratamazlar. Bankalar kollektif olarak toplanan mevduatın munzam karşılıklarına karşılık olarak para çarpanı (money multiplier) dediğimiz oranla  belli miktarda para yaratabilirler. Bunun hesabı da (1/munzam karşılık oranı)dır. Diyelim ki munzam karşılık oranı %10 ise bankacılık sisteminde yaratılan para oranı 10 katına çıkar. Yani bankacılığın kapalı sistemi içerisinde 100 TL’ye ilaveten 900 TL daha yaratılarak piyasadaki para miktarı 1000 TL’ye çıkar. Eğer bankalara birileri para getirmezse ve mevduat kesilirse yani insanlar bankalara para yatırmazsa zincir kesilir ve para yaratma miktarı sekteye uğrar. Üstelik bu teoriyi savunanlara göre sadece bankalar değil başka kurumlar da çek, senet vs ile para yaratabilirler. Bu teoriyi savunanlara göre piyasada bankalar tarafından kollektif olarak oluşturulan para miktarını belli düzeyde tutmak için munzam karşılık oranı merkez bankaları tarafından kontrol edilir ve bankacılık krizlerine karşı da bankalar içinsermaye yeterlilik oranı uygulanır. Bankacılık sisteminde daha fazla para yaratılmasına imkan sağlamak için de bankalardaki tasarruflar (dolayısıyla halkın mevduatı) artırılmaya çalışılır. Hükümetin ekonomiyi canlandırma (tabi bu da yeni para yaratılması demek) belli yıllarda parasını bankaya yatıranlar için ev kredisinin belli kısmını karşılaması, konut sektörünü ve dolayısıyla ekonomiyi hareketlendirmek için kentsel dönüşümde belli miktarların devletçe karşılanması vs gibi tüm politikalar tasarrufları artırmaya yönelik tedbirleri içermektedirler. Yine ekonomistlerin çoğunun gelişmekte olan ülkeler için söylediği “Gelişmek için tasarruflara/rezervlere ihtiyaç var. O halde yetmediği yerde dış borç alınmalı” tezi de KRS anlayışının ürünüdür. KRS teorisi bireysel olarak bankaları aklamakta ve bankaların finansal aracı kurumlar olduklarını öngörmekte para yaratmalarının ancak bankacılık sistemi içerisinde kollektif olarak gerçekleşeceğini savunmaktadır. Kollektif olarak işlenen suçlar bir anlamda suç olmaktan çıkacağı için bireysel olarak bankalar aklanmakta ve para yaratma sistemin doğal sonucu olarak görülmektedir.

3. Bankaların aracı kurum olmadığı bireysel olarak para yaratabildiği teorisi

Bu teoride bankalar 1. ve 2. teoridekinin aksine finansal aracı kurumlar değildirler. Banka kredi verdiği anda para yaratılmış olur. Bankalar kollektif bir sisteme ihtiyaç duymadan herhangi bir banka şubesinde verilen kredi karşılığında para yaratmış olurlar. Munzam karşılık miktarı veya rezerv/tasarruf zorunluluğu gibi kısıtlamalar ya da sermayelerinin az olması para yaratmalarının önünde engel teşkil etmemektedir. Yine bankaların para yaratması için dış borca filan ihtiyacı olmadığından “gelişmekte olan ülkeler tasarruf düşük olduğu için dış borç almalıdır” savı da 3. teori gereği çürütülmüş oluyor.

Teorilerden hangisi doğru?

Bankacılık 3 Teori

Bankacılık 3 Teori

Bu teorilerden birincisinin neden doğru olmadığı konusunda muhasebe kayıtları yani bankaların bilançoları, piyasada dolaşan para miktarı, merkez bankası tarafından basılan fiziksel para miktarı, verilen krediler ile mevduatlar ve paranın dolaşım hızı istatistikleri birinci teorinin gerçekçi olmadığını kanıtlamaya yetecektir.

İkinci teori KRS yani Kısmi Rezerv Sistemi teorisi. Kısmi Rezerv Sistemi (KRS) teorisine karşı ortaya çıkan kesin kanıtlar neticesinde Kısmi Rezerv Sistemi (KRS) teorisinin yanlış olduğunu ifade etmek gerekiyor. Borca Dayalı Para Sistemi (BDPS)’nin de KRS yerine 3. teori göz önünde bulundurularak yeniden revize edilmesi gerekiyor.

 


Para nasıl yaratılıyor?

Borca Dayalı Para Sistemi (BDPS) bu programda KRS teorisinin reddedilmesiyle birlikte yeniden açıklanıyor. Bankacılık sistemindeki 3 teoriye ait açıklamaları bulacaksınız.

Çare Sizsiniz programımızın bu bölümünde Prof. Dr. B. Gültekin Çetiner konuğumuz Dr. Sabri Öncü ile birlikte bankacılık sistemindeki 3 teoriyi masaya yatırıyor. Bu 3 teori sırasıyla;

  1. Bankaların aracı kurumlar olduğu ve para yaratamadığı varsayımına dayanan teori. Bu teori programda reddediliyor.
  2. KRS yani Kısmi Rezerv Sistemi’ne dayanan yine bankaları aracı olarak kabul eden teori. Bu teori de nedenleriyle birlikte reddediliyor.
  3. Kredi yaratma teorisi yani bankaların aracı olmadığı, direk parayı yaratan kurumlar olduğu. 3. teori kanıtlanıyor ve bu teorinin ışığında BDPS revize ediliyor.